Συντάκτης: Πετρίνα Μανθάκου
Η Μεσόγειος και οι Ελληνικές θάλασσες υφίστανται τα τελευταία χρόνια έντονες οικολογικές μεταβολές, κυρίως λόγω της Λεσσεψιανής μετανάστευσης εισβολικών ειδών από την Ερυθρά Θάλασσα(3, 10). Οργανισμοί όπως η μωβ μέδουσα, το λεοντόψαρο, ο λαγοκέφαλος και οι ενδημικοί αχινοί ευθύνονται για την πλειονότητα των θαλάσσιων τραυματισμών.
Στην ενότητα «Παθολογικά περιστατικά – Αντιμετώπιση» της f-anazitisi υπάρχουν διαθέσιμες όλες οι πληροφορίες για τα είδη που προκαλούν την πλειονότητα των τραυματισμών στη θάλασσα, τη συμπτωματολογία που συνοδεύει αυτούς τους τραυματισμούς και την αντιμετώπισή τους.
Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus)
Ο λαγοκέφαλος είναι εισβολικό είδος με ταχύτατη εξάπλωση και τεράστιο οικολογικό και υγειονομικό αντίκτυπο. Διαθέτει ισχυρό ράμφος από συγχωνευμένα δόντια(1, 10) και το δάγκωμά του μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένα τραύματα, ακρωτηριασμό δακτύλων και έντονη αιμορραγία λόγω των πανίσχυρων σιαγόνων του(5).
Ωστόσο, η πιο σοβαρή και θανατηφόρα απειλή προέρχεται από την ακούσια κατανάλωση του ψαριού. Ο λαγοκέφαλος περιέχει τετροδοτοξίνη (TTX), μια άκρως επικίνδυνη νευροτοξίνη που αναστέλλει τους διαύλους νατρίου στο νευρικό σύστημα και δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα. Εξαιτίας της τοξικότητάς του, η κατανάλωσή του απαγορεύεται(3).
Τα συμπτώματα δηλητηρίασης ξεκινούν ραγδαία (10-60 λεπτά) και περιλαμβάνουν μούδιασμα γύρω από το στόμα, ναυτία, έμετο, διάχυτη μυϊκή αδυναμία (παράλυση), δυσαρθρία, ταχυκαρδία και έντονη αυξομείωση της αρτηριακής πίεσης. Σε σοβαρές περιπτώσεις ακολουθεί αναπνευστική ανακοπή, κώμα και θάνατος μέσα σε 6-24 ώρες(3).
Αντιμετώπιση
Δάγκωμα:
- Άμεσος καθαρισμός του τραύματος με τρεχούμενο νερό και σαπούνι.
- Για την έντονη αιμορραγία, εφαρμόζεται άμεση, σταθερή πίεση με καθαρές γάζες και γίνεται ανύψωση του μέλους(5).
Δηλητηρίαση από Τετροδοτοξίνη:
- Δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο.
- Τα περιστατικά απαιτούν κατεπείγουσα μεταφορά σε νοσοκομείο και συνήθως εισαγωγή σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) για υποστηρικτική αγωγή, διατήρηση της κυκλοφορίας και μηχανική υποστήριξη της αναπνοής(3).
Μωβ Μέδουσα (Pelagia noctiluca)
Πρόκειται για πελαγικό είδος που σχηματίζει τεράστιες πληθυσμιακές εξάρσεις και ευθύνεται για τη συντριπτική πλειονότητα των τσιμπημάτων στη Μεσόγειο κατά τους θερινούς μήνες, προκαλώντας χιλιάδες τραυματισμούς ετησίως(4, 6, 7).
Το τσίμπημα προκαλεί άμεσο οξύ πόνο, τοπικό ερύθημα, οίδημα και φουσκάλες(4). Ως σημεία σοβαρότητας καταγράφονται η δύσπνοια, η συστηματική αναφυλαξία και, σπανιότερα, νευρολογικές επιπλοκές όπως το σύνδρομο Guillain-Barré(7).
Αντιμετώπιση: Απαιτείται απομάκρυνση από τη θάλασσα και πλύσιμο αποκλειστικά με άφθονο θαλασσινό νερό. Απαγορεύεται αυστηρά η χρήση γλυκού νερού, ξυδιού ή αλκοόλ, διότι τα υγρά αυτά διεγείρουν την έκκριση περαιτέρω δηλητηρίου από τις νηματοκύστεις(2, 4, 6, 8). Συνιστάται η προσεκτική αφαίρεση των πλοκαμιών (όχι με γυμνά χέρια), η εφαρμογή πάστας μαγειρικής σόδας με θαλασσινό νερό (1:1) και η χρήση τοπικών κορτιζονούχων κρεμών, ψυχρών επιθεμάτων και αντιισταμινικών(4, 6).
Λεοντόψαρα (Pterois miles / P. volitans) & Αχινοί
Το λεοντόψαρο είναι χωροκατακτητικό, εισβολικό είδος που εξαπλώνεται ταχύτατα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, διαθέτοντας άκρως δηλητηριώδεις ραχιαίες άκανθες(10). Το τσίμπημα χαρακτηρίζεται από αφόρητο πόνο, ερύθημα, οίδημα και μούδιασμα. Οι εξαιρετικά επικίνδυνες συστηματικές επιπλοκές περιλαμβάνουν σοβαρή υπόταση, συγκοπή, μυϊκή παράλυση, καρδιακές αρρυθμίες και αναπνευστική ανακοπή.
Οι αχινοί ενδημούν σε ρηχά, βραχώδη οικοσυστήματα. Οι τραυματισμοί συμβαίνουν συνήθως από απροσεξία κατά την επαφή με τα αγκάθια τους στο πέλμα. Προκαλούν τοπικό πόνο και μικροαιμορραγίες. Αν παραμείνουν αγκάθια στους ιστούς, ελλοχεύει ο κίνδυνος για δημιουργία κοκκιωμάτων, θαλάσσια αρθρίτιδα και τενοντοθυλακίτιδα(9).
Αντιμετώπιση: Η σημαντικότερη άμεση παρέμβαση είναι η εμβάπτιση της περιοχής σε ζεστό νερό (42-46°C) για 30 έως 90 λεπτά. Καθώς οι τοξίνες είναι θερμοευαίσθητες, η θερμότητα προσφέρει δραστική αναλγησία(9). Αφαιρούνται προσεκτικά τα ορατά αγκάθια και χορηγούνται τοπικά και συστηματικά αναλγητικά.
|
Αντιμετώπιση Επιπλοκών
|
Πηγές
- Anastasiou, TI, Kagiampaki, E, Kondylatos, G, Tselepides, A, Peristeraki, P, Mandalakis, M. (2023). Assessing the Toxicity of Lagocephalus sceleratus Pufferfish from the Southeastern Aegean Sea and the Relationship of Tetrodotoxin with Gonadal Hormones. Mar Drugs, 21(10):520. https://doi.org/10.3390/md21100520
- Ballesteros, A, Trullas, C, Jourdan, E, Gili, JM. (2022). Inhibition of Nematocyst Discharge from Pelagia noctiluca (Cnidaria: Scyphozoa)-Prevention Measures against Jellyfish Stings. Mar Drugs, 20(9):571. https://doi.org/10.3390/md20090571
- Bentur, Y, Ashkar, J, Lurie, Y, Levy, Y, Azzam, ZS, Litmanovich, M, Golik, M, et al. (2008). Lessepsian migration and tetrodotoxin poisoning due to Lagocephalus sceleratus in the eastern Mediterranean. Toxicon, 52(8):964-8. https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2008.10.001
- Cegolon, L, Heymann, WC, Lange, JH, Mastrangelo, G. (2013). Jellyfish stings and their management: a review. Mar Drugs, 11(2):523-50. https://doi.org/10.3390/md11020523
- Hellenic Red Cross https://www.redcross.gr/ellinikos-erythros-stavros-4-odigies-gia-tin-antimetopisi-dagkomatos-apo-lagokefalo/
- Hellenic Red Cross https://youtu.be/KmMBf4IOKkc
- Mariottini, GL, Giacco, E, Pane, L. (2008). The mauve stinger Pelagia noctiluca (Forsskål, 1775). Distribution, ecology, toxicity and epidemiology of stings. A review. Mar Drugs, 6(3):496-513. https://doi.org/10.3390/md20080025
- Morabito, R, Marino, A, Dossena, S, La Spada, G. (2014). Nematocyst discharge in Pelagia noctiluca (Cnidaria, Scyphozoa) oral arms can be affected by lidocaine, ethanol, ammonia and acetic acid. Toxicon, 83:52-8. https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2014.03.002
- Schwartz, Z, Cohen, M, Lipner, SR. (2021). Sea urchin injuries: a review and clinical approach algorithm. J Dermatolog Treat, 32(2):150-156. https://doi.org/10.1080/09546634.2019.1638884
- Ulman, A, Yildiz, T, Demirel, N, Canak, O, Yemişken, E, Pauly, D. (2021). The biology and ecology of the invasive silver-cheeked toadfish (Lagocephalus sceleratus), with emphasis on the Eastern Mediterranean. NeoBiota, 68:145–175. https://doi.org/10.3897/neobiota.68.71767
Images by Adobe Stock